ÜRETİM VE HİZMET AKIŞI
Faaliyetin Akışı
İşlem Bilgisi
Para birimi, miktar ve işlem türü belirlenir.
Alış veya Satış
Uygulanan kur ve TL karşılık kaydedilir.
Belge
İşlem belgesi ile ödeme ilişkilendirilir.
Gün Sonu
Döviz ve TL bakiyeleri karşılaştırılır.
Kayıtlar, yürütülen üretim veya hizmet modeline göre tutulur. Aşamalar ve sorumluluklar işletmenin çalışma düzenine göre değişebilir.
Mali Açıdan Öne Çıkan Konular
Döviz işlem hacmi ile işletmenin kazancı aynı değildir. Kur farkı, alış-satış sonucu, komisyon ve gün sonu nakit bakiyeleri ayrı görünmelidir.
- Para birimi bazında kasa ve banka mutabakatı
- Alış-satış belgesi ile fiilî tahsilatın ilişkisi
- İşlem hacmi ile kazancın ayrılması
Vergi ve Belge Düzeni
Yetkili müesseselerin döviz işlemlerinde belge düzeni sıradan ürün satışından farklıdır. e-Döviz alım ve satım belgelerinin güncel teknik kuralları takip edilmelidir.
Belge ve Sistem Uyumu
İşlem sistemi, belge verisi ve muhasebe kaydı arasında tutarlılık aranmalıdır.
İşlem ve Vergi Türü
Kambiyo işlemi ile başka mal veya hizmet işlemleri aynı vergi kabulüyle kaydedilmemelidir.
Kaynaklar ve Kontrol Tarihi
Kaynak kontrolü:
GİB · e-Belge Uygulamaları ve Güncel Duyurular Yeni sekmede açılırVERGİ VE GÜNLÜK İŞLEMLER
Beyanname ve İşlem Örnekleri
Hesaplama Örneklerine GeçBeyan yükümlülükleri, vergi mükellefiyetine ve yapılan işlemlere göre belirlenir. Alıcı ve satıcının statüsü, hizmetin türü ve varsa istisnalar kontrol edilir.
KDV İstisnası
Döviz teslimi yapıldığındaDöviz teslimlerinin KDV istisnası ile işletmenin dışarıdan aldığı hizmetlerin KDV durumu ayrıdır. KDV’den istisna satış, bütün alışların da vergisiz olduğu anlamına gelmez.
BSMV
6802 sayılı Kanun kapsamındaki işlem varsaKambiyo işleminde BSMV matrahı, oranı ve istisna koşulları işlem ve tarafın statüsüne göre kontrol edilir. Kur farkını doğrudan BSMV matrahı kabul etmek doğru değildir.
KDV-2
Kapsama giren bir alım varsaTürkiye’de kullanılan yurt dışı yazılım/CRM hizmeti KDV’ye tabi ise tam tevkifat sorumluluğu doğabilir. İstisna faaliyet nedeniyle bu KDV’nin indirimi otomatik değildir.
Muhtasar ve Prim Hizmet
Personel veya kesintiye tabi ödeme varsaÇalışan ücretleri ve diğer kesintili ödemeler, döviz alım/satım kayıtlarından ayrı takip edilir.
Örnekler varsayımsaldır; gerçek müşteri bilgisi içermez. Tutarlar TL’dir. Hesaplanan KDV örnek için verilmiştir; her ürün ve hizmette aynı oran uygulanmaz.
Kur Farkı ile Vergi Matrahını Ayırmak
Aynı döviz tutarının TL maliyeti 33.000 TL ve satış bedeli 34.000 TL olsun. İşlem kayıtları, stok ve düzenlenen belgelerle eşleştirilir.
- Döviz alış maliyeti
- 33.000 TL
- Döviz satış bedeli
- 34.000 TL
- Basit alış-satış farkı
- 1.000 TL
Dikkat Edilecekler
- 1.000 TL sadece iki tutarın farkıdır; gider ve vergilerden sonraki kâr değildir.
- BSMV matrahı bu farka otomatik eşitlenmez; kanundaki ilgili kambiyo hükmü ayrıca uygulanır.
Yabancı CRM Aboneliği
Türkiye’de kullanılan yabancı CRM hizmetinin 5.000 TL bedeli için örnekte 1.000 TL KDV hesaplanmıştır.
Bu Örneğin Koşulları
Örnekte alıcı bir sermaye şirketidir. Sağlayıcının Türkiye’de ikametgâhı, iş yeri, kanuni merkezi ve iş merkezi bulunmadığı; hizmetten Türkiye’de yararlanıldığı ve hizmetin KDV’ye tabi olduğu varsayılmıştır.
Hizmet bedeli yabancı sağlayıcıya; Türkiye’de hesaplanan KDV alıcının sorumlu sıfatıyla beyanına aittir.
- Yurt dışı hizmet bedeli
- 5.000 TL
- Türkiye’de hesaplanan KDV
- 1.000 TL
- Alıcının KDV-2 ile beyanı
- 1.000 TL
- Sağlayıcıya hizmet bedeli
- 5.000 TL
Dikkat Edilecekler
- Hizmet istisna ise veya yurt dışında yapılıp yurt dışında kullanılıyorsa sonuç değişebilir.
- Gelir/kurumlar vergisi stopajı ve vergi anlaşmaları KDV-2’den ayrı kontrol edilir.
- KDV’den istisna döviz teslimleri yapan işletme, alış KDV’sini kendiliğinden KDV-1’de indiremez.
Uygulama Sınırları ve KDV İndirimi
Beyan ile İndirim Farkı
KDV-2 alıcı tarafından verilir. KDV-2’de verginin beyan edilmiş olması tek başına indirim hakkı sağlamaz: verginin ödenmesi ve KDV-1 indirim şartlarının ayrıca sağlanması gerekir. Süresinde beyan ve ödeme koşullarında aynı dönemin KDV-1’inde indirim mümkün olabilir; geç veya kısmi ödemede ödeme dönemi ve ödenen tutar dikkate alınır. KDV’den istisna faaliyetlerde indirim otomatik değildir.
Resmî Kaynaklar ve Kontrol Tarihi
Kaynak kontrolü: . Süreler ve sonraki değişiklikler için güncel takvim kontrol edilmelidir.
Bilgiler genel niteliktedir; İKRA’nın hizmet kapsamını veya işleme özel vergi sonucunu göstermez. Uygulamada işlem belgeleri ve işlem tarihinde yürürlükteki resmî düzenlemeler esas alınmalıdır.